Piotr Zaremba

Pomysł, aby zlikwidować specjalny status Muzeum Powstania Warszawskiego, gwarantowany przez Radę Powierniczą, ma oczywisty cel. Gdy prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz będzie mogła odwołać dyrektora Muzeum, dlaczego PO nie miałaby zagarnąć z czasem i tego stanowiska?

Może obecny dyrektor Jan Ołdakowski dostanie propozycję akcesu do obozu rządzącego. W Krakowie dyrektorka jednego z muzeów w taki właśnie sposób uratowała swoją posadę. Jednak Ołdakowski, niedawno poseł PiS, a potem PJN, chyba na taki dyktat nie przystanie. Dopiero co w prasowym wywiadzie krytykował rząd Tuska.

Jeśli zaś nie dojdzie do wymuszonego transferu, ta zmiana kadrowa zapewne nastąpi. Może nie od razu, żeby nie przyznawać, że chodzi o coś więcej niż zwiększenie bieżącego wpływu warszawskiego samorządu na działającą na jego terenie placówkę. Smutne, że uczestniczy w procesie zmiany statutu rząd. Niedawno resort kultury uznawał muzea z takimi radami powierniczymi za zalecany model.

Powie ktoś: co w tym dziwnego? Partia rządząca ma prawo kontrolować wszystko na obszarze, na którym wygrała wybory, a najlepszy dyrektor nie powinien być dyrektorem dożywotnim. To zwykła kolej rzeczy.

Rzecz w tym, że Ołdakowski mógłby być z powodzeniem dyrektorem dożywotnim, chyba że sam, jak czasem zapowiadał, wziąłby się za nową muzealną przygodę. Takie imponujące kariery w muzealnictwie, także i polskim, to nic nadzwyczajnego.

A przypomnijmy: to nie jest szef przyniesiony w teczce, lecz twórca tej instytucji. Który zaprogramował ją na tyle świetnie, że stała się sukcesem nie tylko w dziedzinie wartości – także komercyjnym. I który czuje ją nadal. Czuje na tyle, że wciąż walą tam tłumy. W roku 2010 był to hit – jako największą atrakcję Warszawy wskazywało Muzeum 40 procent ankietowanych Polaków.

Ołdakowski i jego zastępcy – Dariusz Gawin i Paweł Ukielski – to twórcy sukcesu. Jeśli mieliby zapłacić za to, że są z nie tego rozdania, byłaby to niedobra lekcja. Podobnie jak złą lekcją będzie odrzucenie przez władze Warszawy pomysłu budowy przed tym Muzeum pomnika Lecha Kaczyńskiego. To on był jego pomysłodawcą, on postawił na odpowiednich ludzi. Nie odbierajmy mu tego miejsca po śmierci.

Gdy umiera postać znana, zaczyna się wyścig. O to, jak najbardziej przekonująco wykorzystać smutek po zmarłym.

Bywa, że taki wyścig to następstwo szczerego żalu. Ale czasem przybiera to postać gry. Tu znajdziemy cytat, tam zasugerujemy naszą zbieżność z kimś, kto już nic nie powie.

Nie lubię tego. Napisałem w maju 2010 roku o „przemyśle pogardy”. Ale nie przyszło mi do głowy tak dobierać kawałki dorobku zmarłego Lecha Kaczyńskiego, aby wykazywać własne racje. A już zwłaszcza przed pogrzebem. Na obrachunki czas przychodzi później.

Zmarł Wiesław Chrzanowski, wychowawca kilku pokoleń polskich prawicowców, wielki polski patriota. I człowiek skromny, który ojczyźnie ofiarował głównie swoje niedole. Los powstańca, więźnia komunistycznych katowni, prawnika, któremu PRL złamał karierę. To ktoś, komu i ja dużo zawdzięczam.

Ale właśnie dlatego, żegnając go, apeluję: poczekajcie przynajmniej, aż spocznie na Powązkach. Bo jeśli teraz musicie się posługiwać kawałeczkami jego myśli, pojawia się pytanie: czy cytujecie wszystko. I zaczyna się kłótnia nad trumną.

Jeśli był ofiarą lustracyjnych kalumnii, powiedzcie także, że pozostał mimo to zwolennikiem lustracji. Jeśli walczył z „romantyczno-insurekcyjną tromtadracją”, co tak wam się podoba, podpiszcie się też pod jego krytycznymi opiniami o „lewicy laickiej”, która w latach 70. i 80. miała nas wpychać w nieszczęścia.

Może Wiesław Chrzanowski miał w tych kontrowersjach rację, a może nie. Ale wiem jedno: sam krytyczny wobec decyzji o Powstaniu Warszawskim, nie opublikowałby jako naczelny  czyichś wrzaskliwych obelg ciskanych na „trumienny patriotyzm”. Albo rozważań celebrytki o tym, jaką hańbą jest pomnik Małego Powstańca. Bo był patriotą. Choć wybierał jedną z wersji patriotyzmu, typową dla narodowych demokratów, niełatwą, budzącą nieraz opory. Czasem i moje.

Nie pisałbym tego, gdyby nie objawiona przed pogrzebem chęć, aby się zmarłym profesorem posłużyć. Gdy robią to środowiska, dla których samo pojęcie „interes narodowy” to  pusty dźwięk, mamy do czynienia z maskaradą.

Już i Tomasz Lis włączył się w gorączkowe narady nad tym, co robić, aby w Polsce panował lepszy społeczny klimat. Ulubionym przedmiotem miłości, w orwellowskim tego słowa znaczeniu, staje się już nie tylko „lud smoleński”, ale i minister Jarosław Gowin.

Doczekał się on typowego dla czasów „wojny o pokój” komentarza Marka Beylina pod uprzejmym tytułem „Bezmyślny konserwatyzm Gowina”. Publicysta „Wyborczej” kwituje obawy ministra wobec Konwencji Rady Europy w sprawie przeciwdziałania przemocy wobec kobiet. Nazywa je „majakami”.

Zacytujmy: „Zdaniem ministra sprawiedliwości konwencja ta promuje związki homoseksualne, feminizm i narusza tradycyjne funkcje rodziny, więc nie ma na nią miejsca w Polsce” i dalej: „Bo Konwencja Rady Europy w ogóle nie wdaje się w kwestie, które tak lękają ministra sprawiedliwości. Ma ona jedynie sprawić, by prawo skuteczniej zapobiegało i ścigało przemoc wobec kobiet”.

Nie trzeba się męczyć z tekstem Konwencji, wystarczy trafić na pierwsze lepsze streszczenie, aby się dowiedzieć, że jest ona workiem, do którego obok potępienia honorowych zabójstw czy stalkingu wrzucono czystą ideologię. Zacytuję Serwis Prawny Kampanii przeciw Homofobii: „Lesbijki, kobiety biseksualne i transpłciowe są grupami bardziej narażonymi na przestępstwa popełniane ze względu na płeć, w szczególności przestępstwa z nienawiści ze względu na poddanie wielokrotnemu wykluczeniu. Nowa konwencja chroni te grupy kobiet poprzez zakaz dyskryminacji w korzystaniu z praw przez nią gwarantowanych bez względu na orientację seksualną i tożsamość płciową”.

Czyli nowe gwarancje dla mniejszości seksualnych, sprzedawane pod etykietką walki z przemocą. Chcecie tego bronić, brońcie, ale z otwartą przyłbicą, a nie róbcie z kogoś, kto się sprzeciwia, głupka. I nie zaprzeczajcie, że w tej Konwencji „tradycyjna rola kobiety” jest zrównywana z biciem czy gwałtem.

„W tym konserwatyzmie strachu myślenie o społeczeństwie zostało wyparte przez odruchy obronne przed zmianami. I tym te odruchy są silniejsze, im bardziej społeczeństwo się zmienia” – przygważdża Gowina Beylin.

Jak wiadomo, konserwatyzm to dążenie do radykalnych zmian. To już czysty Orwell. Nadajmy słowom nowe znaczenia i okładajmy nimi po głowach. I takiej przemocy żadna konwencja nie zakaże.

Rosyjska prokuratura sprawdza za pośrednictwem prokuratury polskiej dane osobowe rodzin ofiar smoleńskiej katastrofy. To jeszcze można zrozumieć, mówi się o ustalaniu listy poszkodowanych. Ale gdy dowiadujemy się, że ta sama rosyjska prokuratura próbuje badać powiązania rodzinne dwóch pilotów, o czym piszemy w dzisiejszej „Rzeczpospolitej”, w głowach odzywa się nam ostrzegawczy dzwonek.

W wersji light wniosek do IPN, by sprawdzić, czy na przykład dziadkowie polskich pilotów nie byli tajnymi współpracownikami komunistycznych służb, to kolejna recepta na to, aby gmatwać i przedłużać śledztwo. Choćby po to, aby go nie zamykać i nie wydawać Polsce niczego. Albo ślad zwykłej głupoty prokuratorskich biurokratów.

W wersji hard to ślad jakiegoś niejasnego zamysłu, aby pilotów w coś uwikłać. Pamiętamy, co inni rosyjscy biurokraci, ci z MAK, próbowali zrobić niedawno z generałem Błasikiem. I jak zdołali narzucić swoją narrację Europie.

W każdej wersji jest powód do nieufności i niepokoju. Co dedykuję tym, którzy do niedawna przekonywali nas, że niedemokratyczna i skłonna do przemocy – także wobec własnych obywateli – Rosja, jest w tej jednej jedynej sprawie wiarygodna. I tylko „trzeba dać jej szansę”. Dziś mało kto to powtarza.

Skoro jednak mało kto to powtarza, tym bardziej trzeba spytać. Czy polska prokuratura choć próbowała badać dopuszczalność tego wniosku? Jest zobowiązana do tak zwanej pomocy prawnej, ale do tego akurat ma prawo. Szkoda, że nie dostajemy na to odpowiedzi.

Donald Tusk zaatakował w piątek w Sejmie Klub PiS za to, że nie dowierza własnemu państwu i próbuje drogą sejmowej uchwały żądać wydania wraku tupolewa. Padły, tym razem ze strony platformerskiego premiera, zdania o zdradzie narodowej. Ale przecież na przykłady indolencji, pasywności, bojaźliwości polskiego państwa natykamy się raz po raz. Raz po raz zbieramy owoce fałszywej filozofii „nie drażnić Rosji”, zadekretowanej w pierwszych tygodniach po katastrofie. Rosjanie generalnie wiedzą, czego chcą, nawet jeśli takich ich ruchów, jak lustrowanie po śmierci rodzin majora Protasiuka i podpułkownika Grzywny, pojąć nie sposób.

Tak zwany język śląski ma być językiem regionalnym, tego chce grupa posłów PO, SLD i Ruchu Palikota. Nie wiadomo, czy nim zostanie, Platforma jest w tej sprawie podzielona. Ale tej ustawie sprzyja „duch dziejów”.

Skąd podziały i wątpliwości, także wśród śląskich posłów? Biorą się z pytania, czy rzeczywistość można zmieniać decyzją polityczną. Do tej pory przeważał pogląd, że gwara to nie oddzielny język, a „śląska godka” jest gwarą. Dla rozwiania tych wątpliwości stworzono właśnie nową kategorię: języków regionalnych. Konia mianuje się wołem, tyle że wołem tytularnym.

To nie jest spór tylko o słowa. Trudno mieć pretensję o to, że chce się wspierać regionalizmy, lokalną tradycję i kulturę. Choć można by to pewnie robić bez mianowania konia wołem. Kaszubski jest wszakże uznany za język regionalny (jest zresztą naprawdę językiem) i nie ma na tym tle zadrażnień. Dlaczego ze Śląskiem jest inaczej?

Dlatego że towarzyszy temu promowanie prężnej, politycznej organizacji – Ruchu Autonomii Śląska – która stawia sobie za cel rozluźnienie związków tego regionu z resztą Polski. Rządząca PO podzieliła się z tą organizacją władzą nad województwem śląskim. Oddała jej kontrolę nad sprawami edukacji i kultury. To daje możliwość osłabiania polskich sentymentów.

Czy w takiej sytuacji na przykład dwujęzyczne tablice z nazwami (skądinąd prawie takimi samymi jak polskie) nie wywołają w mieszkańcach Śląska poczucia, że obecność polskiego państwa na tych obszarach jest rzeczą po pierwsze narzuconą, po drugie iluzoryczną?

Nie twierdzę, że finałem będzie zmiana granic. Ale można wytworzyć sytuację, gdy liczba ludzi deklarujących polskość równocześnie ze śląskością, w tej chwili duża, będzie malała.

Naturalnie ożywianie separatyzmów, odradzanie się dawnych narodowości i grup etnicznych to zjawisko ogólnoeuropejskie. Za każdym razem można jednak pytać, na ile jest ono naturalne, a na ile podsycane sztucznie.

Gdy w awangardzie bojowników o „śląskość” widzę Palikota i „Gazetę Wyborczą”, mam prawo sądzić, że nie o urodę godki tu chodzi. Ci ludzie są już daleko poza Polską, w świecie globalnej popkultury. Godka podniesiona do rangi języka ma im pomóc w strząśnięciu polskich kajdanów. Potem, gdy spełni swą rolę, oddadzą ją do muzeum staroci.