Wojciech Romański

Jeszcze nie tak dawno wrogiem numer jeden naszych polskich małych sklepików były super- i hipermarkety. Specjalna ustawa miała ograniczać ich ekspansję, grożącą ruiną dotychczasowej struktury handlu.

Wróg został jednak źle zdefiniowany, a konsekwencje tego faktu widać gołym okiem. Bo to nie sklepy wielkopowierzchniowe, ale znacznie mniejsze dyskonty, wyrastające jak grzyby po deszczu nawet w niewielkich miejscowościach, stały się pogromcą tradycyjnych sklepów, których ubywa wraz z odpływem klientów. Ci zaś wędrują za ceną i nic tego nie zmieni.

Nie obronimy dotychczasowej struktury polskiego handlu detalicznego, i tak wciąż bardzo rozdrobnionego (ok. połowy rynku przypada wciąż na małe sklepy). Jednak to, jak dalece tzw. nowoczesna dystrybucja (super- i hipermarkety, dyskonty) zdominuje polski krajobraz, zależy w jakiejś mierze od właścicieli małych sklepów.

Skoro wiadomo, że Polacy cenią sobie jednak zakupy niedaleko miejsca zamieszkania, natomiast kluczowa dla nich jest cena, może trzeba wykorzystać te dwa elementy i przeprowadzić kontratak? Oczywiście pojedyncze sklepiki nie mają szans na cenową walkę z dyskontami. Jednak towary kupowane choćby w ramach grup zakupowych (co pozwala wywalczyć niższe ceny) lub innych organizacji mogłyby być tańsze. Pytanie, jak dalece ceny musiałyby spaść, by zwyciężyła wygoda zakupów. Trudno powiedzieć. Na pewno jednak warto to sprawdzić.

Problem w tym, że polski sektor handlu tradycyjnego oddaje dotąd pole prawie bez walki. Tymczasem gros ludzi woli kupić podstawowe produkty jak najbliżej domu. Ale niekoniecznie chce płacić za to tyle, ile w luksusowych delikatesach.

Kiedy kilka dni temu „Rzeczpospolita” opublikowała fragmenty przygotowywanego w resorcie gospodarki kodeksu dobrych praktyk, regulującego zasady współpracy pomiędzy dużymi sieciami handlowymi a dostawcami, w branży zawrzało

Wielkie sieci handlowe zawsze budziły emocje. Miały zniszczyć drobny handel, ale jakoś do tego nie doszło, a stopień koncentracji na rynku handlu detalicznego wciąż mamy jeden z niższych w Europie.

Miały swoimi drakońskimi warunkami współpracy wyżyłować i zniszczyć dostawców, zwłaszcza tych mniejszych, chociaż – na logikę – byłoby to działanie wbrew samym sobie. Ale dla przeciwników sieci argument to nośny, zwłaszcza że akurat na potwierdzenie tezy o bardzo nieraz twardych warunkach współpracy z dostawcami, konieczności partycypowania przez nich w kosztach związanych z obecnością na półkach, przykłady by się znalazły.

Z sieciami walczy już Ministerstwo Rolnictwa, które chce za pomocą specjalnego zespołu kontrolować poziom cen w dużych sklepach. Teraz za temat sieci wzięło się Ministerstwo Gospodarki.

Samej idei stworzenia kodeksu dobrych praktyk, który normowałby zasady współpracy pomiędzy wielkimi sklepami a ich dostawcami, nie sposób nic zarzucić. Potem jednak zaczynają się schody. Ów dokument w obecnej postaci pokazuje, jak resort wyobrażałby sobie te stosunki i niekoniecznie musi to mieć wiele wspólnego z rynkową rzeczywistością. Wygląda na to, że w jego powstawaniu nie uczestniczyła chyba żadna ze stron i teraz ugrzęźnie w społecznych konsultacjach, bo obu stronom nie wszystkie zapisy się podobają. Co więcej, powstały w ten sposób dokument nikogo do niczego nie przymusi, bo jego przyjęcie ma być dobrowolne.

Szkoda, bo prawdopodobnie zmarnowano szansę wspólnego wypracowania akceptowalnych dla obu stron, opisanych reguł gry. Bo to, że by się przydały, wiedzą nie tylko przeciwnicy sieci.