Jerzy Haszczyński

W poniedziałek uderzenie w serce Moskwy, w środę zamach na peryferiach Rosji – w dagestańskim Kizlarze. To ogniwa jednego łańcucha – skomentował prezydent Miedwiediew.

I na pewno ma rację, jeżeli chodzi o skutek społeczny: o sianie strachu wśród Rosjan, wzbudzanie niepewności, czy państwo jest silne, czy jest w stanie ich obronić.

Rosja jest krajem, w którym zamachy terrorystyczne nie są rzadkością. Ale atak na stacje moskiewskiego metra wydaje się przełomowy. Zaczął zmieniać Rosję. Wprawił w ruch proces, którego przyszłości nie jesteśmy w stanie przewidzieć.

Pierwsza zmiana – po zamachu na Moskwę pojawiła się masowa krytyka władz. I to nawet w mediach rządowych. Na słabość Rosji, a więc i władzy, skarżyli się politycy z kremlowskiej partii.

Zmiany zapowiadają się też w prawodawstwie. Rosja prawdopodobnie wróci do wykonywania kary śmierci. Przynajmniej na terrorystach.

Jest szansa, że zmieni się też sposób zwalczania terroryzmu. Tak, by wyciąganie terrorystów choćby ze ścieków – co zapowiada premier Putin – nie skończyło się zniszczeniem całego systemu kanalizacji. A tak dotychczas bywało.

Największej zmiany wymaga jednak polityka wobec Kaukazu Północnego i – co też jest zmianą – mówi o tym Kreml. Moskwa musi oswoić mieszkańców tamtejszych republik, głównie muzułmanów, nie siłą, lecz inwestycjami, i przekonać ich, że nigdzie nie będzie im lepiej niż w granicach Federacji Rosyjskiej.

To będzie trudne. Także dlatego, że Moskwa sama wpędziła się w pułapkę wspierania prawa do samostanowienia narodów kaukaskich, uznając niepodległość Osetii Południowej i Abchazji. Trudno jej więc używać argumentu nienaruszalności granic, skoro naruszyła granice swojego sąsiada, Gruzji.

Ale separatyści nie mają na co liczyć. Ci, którzy nie poparli niepodległości Osetii Południowej i Abchazji (czyli prawie cały świat), nie poprą niepodległości żadnej republiki, żadnego emiratu w granicach Federacji Rosyjskiej. Geopolitycznie ich walka jest skazana na niepowodzenie. Tu zmian nie będzie.

O zamachu terrorystycznym w stolicy Rosji trzeba powiedzieć przede wszystkim jedno: Moskwę 29 marca 2010 należy traktować tak, jak Nowy Jork 11 września 2001 roku, Madryt 11 marca 2004 roku i Londyn 7 lipca 2005 roku.

To był atak, w którym zginęli zwykli ludzie, zmierzający do pracy cywile. I jednocześnie atak na symboliczne miejsca w centrum bardzo ważnego państwa. W pobliżu siedziby służb specjalnych, przy Kremlu, w sercu kraju. 
Moskwę dotknął akt terroryzmu taki sam jak metropolie świata zachodniego. Tak samo nie można go usprawiedliwiać, niezależnie od tego, kto go dokonał, niezależnie od tego, kto go obmyślił i przygotował. 
I zapewne będzie miał skutki polityczne. Wzbudzi strach, niechęć do tych, z którymi będą identyfikowani terroryści — podejrzenie już padło na północny Kaukaz. Ożywi służby specjalne. Spowoduje zaostrzenie polityki rosyjskiej wobec północnego Kaukazu, wobec separatystów, fundamentalistów, terrorystów, bojowników, może i mafiosów. Nastąpi powrót do ostrej polityki Putina z czasów drugiej wojny czeczeńskiej.

Dotknięta zamachem terrorystycznym Rosja, zaostrzając politykę wobec wskazanego przez nią źródła terroryzmu, nie byłaby wyjątkiem. Ważne by było to prawdziwe źródło. Wiemy o nim niewiele. Ale nie ma powodu, by podejrzewać, że poznamy nieprawdziwe.