Jerzy Haszczyński

Cóż to za życie? „Cóż to za życie?/ gdzie prawda staje się kłamstwem / gdzie fałsz berło dzierży/ Cóż to za życie?/ gdzie wolność martwa na świat przychodzi?/ gdzie wszystko wydaje się stracone/ Cóż to za życie? / gdzie starcy rządzą / gdzie ludzie na granicach zdychają”.

Ten wiersz napisał 20 lat temu prosty enerdowski chłopak, syn milicjanta (czy dosłownie, jak to się w kraju robotników i chłopów nazywało, policjanta ludowego — Volkspolizist). Ulotki z tym wierszem rozlepiał po nocach na murach swojego małego miasteczka w południowo-zachodniej NRD. I wezwał do akcji protestu przeciwko władzom komunistycznym.

Nikt go nie znał, nikt nie wiedział, kto rozwiesił ulotki, a mimo to kilkuset ludzi zaryzykowało i poszło demonstrować. Stasi nie udało się znaleźć tajemniczego autora ulotek. Nie poznali go też uczestnicy demonstracji w Arnstadt. A byli to głównie inteligenci — lekarze, nauczyciele, drobni przedsiębiorcy (bo trochę ich przetrwało w NRD, np. właściciele piekarń). Ludzie z zupełnie innego środowiska niż samozwańczy poeta-rewolucjonista, syn milicjanta.

Ta historia zafascynowała mnie już dawno. Odwiedziłem bohaterów małej rewolucji w Arnstadt dziesięć lat temu. A teraz po kolejnych dziesięciu znowu pojechałem sprawdzić, jak potoczyły się losy tych, którzy pierwsi w miasteczku pełnym donosicieli odważyli się zaprotestować przeciwko władzy. Szybciej niż w dużych miastach NRD.

Co robią Dzieci małej rewolucji piszę w dzisiejszym Plusie-Minusie.

Partie tworzące nowy niemiecki rząd podkreśliły w umowie koalicyjnej wagę stosunków z Polską. Nie jest to jedyny polski akcent w nowym gabinecie Angeli Merkel.

Drugim jest nowa wiceminister spraw zagranicznych Cornelia Pieper, która studiowała język polski, częściowo na Uniwersytecie Warszawskim. Trudno zakładać, że będzie to miało wpływ na takie kontrowersyjne sprawy jak budowa gazociągu północnego czy pomnik wysiedlonych, ale niewątpliwie można liczyć na większe zrozumienie w niemieckim MSZ dla polskiej wrażliwości. Zwłaszcza że nowy szef dyplomacji Guido Westerwelle ma, jak wynika z wywiadów, wiele dobrych chęci, ale o nowej Unii Europejskiej wie niewiele, jest na wskroś zachodni, do cna nadreński. Cornelia Pieper (tak jak Westerwelle wywodząca się z liberalnej FDP) pochodzi ze Wschodu, z byłej NRD. Studiowała polski i rosyjski, a potem była tłumaczką. Dość nieoczekiwanie zrobiła karierę w FDP, nikt z byłej NRD nie wdrapał się wyżej w strukturach tej partii (Pieper jest wiceszefową FDP, a wcześniej była sekretarzem generalnym).

50-letnia Cornelia Pieper będzie się zajmowała w MSZ polityką kulturalną. To akurat nie jest teren sporny w stosunkach z Polską. Chyba że będzie się też zajmowała polityką historyczną. 
Angela Merkel, też pochodząca z NRD, również odwiedzała Polskę przed upadkiem komunizmu. Z tych wyjazdów (na Mazury) zapamiętała napis z borykających się z brakami w zaopatrzeniem sklepów: „Nie ma jajek”. Teraz w jej rządzie jest wiceminister, która zna polski znacznie lepiej. Miejmy nadzieję, że to dobry znak.


W Niemczech dojdzie do zmiany koalicji, ale nie do zmiany najważniejszej osoby w państwie. Rządzić będzie nadal obecna pani kanclerz. I będzie mogła rządzić znacznie odważniej. CDU/CSU i ich wyśniony koalicjant – liberalna FDP – otrzymali bardzo mocne poparcie.

Merkel może być odważniejsza w sprawach gospodarczych. Nie znaczy to, że Niemcy pod wodzą nowej chadecko-liberalnej koalicji pogrzebią państwo socjalne. Ale można się spodziewać obniżki podatków i ułatwień dla przedsiębiorców.

W polityce zagranicznej zapewne wiele się nie zmieni. Sporne kwestie z Polską nie znikną. Dotyczy to i gazociągu bałtyckiego, i upamiętnienia historii. Liberałowie z FDP kiedyś najgłośniej krytykowali Gerharda Schrödera, gdy się zatrudniał w firmie budującej gazociąg. Dziś jednak FDP, której lider Guido Westerwelle szykuje się na szefa dyplomacji, jest pogodzona z gazociągiem północnym.

W sprawach historycznych możemy mieć nadzieję, że FDP w nowej koalicji odegra taką rolę, jaką dotychczas odgrywała SPD. To znaczy: będzie hamowała zapędy konserwatystów i wykaże się większą wrażliwością wobec sąsiadów. Nie oznacza to jednak, że nie powstanie wymarzone przez Erikę Steinbach Centrum przeciwko Wypędzeniom. Być może będzie miało inną nazwę. Być może nie będzie w nim Steinbach (przynajmniej na pierwszym planie).

Będzie to centrum w wersji light, ale i tak kontrowersyjne, bo skupiające się nadmiernie na cierpieniach Niemców. I wpisujące się w tezę Związku Wypędzonych, iż wszystkie wysiedlenia są złem i bezprawiem, niezależnie od przyczyn, które do nich doprowadziły. Polaków, zwłaszcza historyków i publicystów, czeka więc jeszcze wiele pracy w forsowaniu akceptowalnej wersji historii.

Angeli Merkel należy życzyć, by mocno trzymała stery w najważniejszym państwie Unii Europejskiej. I by, jak dawniej, z sympatią myślała o Polsce.

Długie lata po zjednoczeniu Niemiec zmieniał się tylko Berlin Wschodni, była stolica NRD. Teraz widać, że zmiany ruszyły i w zachodniej części miasta.

Ostatnio moje przyjazdy przypadają na wybory do Bundestagu. Raz na cztery lat albo i trzy, gdy wybory przyśpieszają. I pod względem wyborczym zmian wielkich nie widać, przynajmniej na słupach w mojej dzielnicy. Jakoś się tak składa, że w tej spokojnej, emerycko-młodomałżeńskiej części niemieckiej stolicy najchętniej reklamują się — i reklamowali wcześniej — liberałowie z FDP, zieloni i postkomuniści. Czyli ci, co szans tu wielkich nie mają. 

Po wyjściu ze stacji metra powitały mnie też te same reklamy — Stolarsky, naprawa i sprzedaż samochodów, Maslowski, Dipl. Bauing., roboty budowlane i malarskie. 
Ale im dalej idę, tym bardziej się przekonuję, że dawny Berlin Zachodni się jednak zmienia. Wcześniej było tak, że przez dekadę chleb kupowało się u tego samego piekarza, wędliny i owoce w tym samym sklepie, gazety i papierosy w tym samym kiosku, a piwo piło w tej samej knajpie na rogu. Zmienił się też Turek, u którego kupowałem kebaby i kurczaki pieczone. W tym samym miejscu jest inny Turek pod innym szyldem. Turków jest zresztą więcej w tej dzielnicy. Ich sklepy i knajpki opanowały kolejnych kilka ulic w kierunku zachodnim. Pewnie ta tendencja, nie tylko berlińska, ma wpływ na to, że Niemcy tak stanowczo sprzeciwiają się przyjęciu Turcji do Unii Europejskiej. 

Dawny Berlin Zachodni raczej pięknieje. Już nie jest tak, że prawie wszystkie pieniądze szły na dawną stolicę NRD, na wyrównanie wszelakich standardów, z wyglądem domów na czele. W tym wypadku głównie bloków
Teraz nawet okolice dworca ZOO tracą swój szemrany charakter. Berlin to nadal wyjątkowe miasto, wielkie, stołeczne, a jednocześnie nierozedrgane, niezabiegane, nierozkrzyczane. Zespół małych miasteczek i wsi. Choć jak ktoś chce, to znajdzie i miejsce na drgawki, bieganinę i krzyk. 
Mam osobisty stosunek do Berlina, w którym kiedyś mieszkałem i pracowałem. Gdy przyjeżdżam tu, rzadko niestety, chwyta mnie nostalgia. Da się to porównać tylko z Wilnem, gdzie też spędziłem kilka równie twórczych i sympatycznych lat.

Pewnie ze 20 milionów Niemców obejrzy dziś wieczorem telewizyjny pojedynek przedwyborczy największych rywali — chadeckiej pani kanclerz Angeli Merkel i jej socjaldemokratycznego zastępcy, szefa dyplomacji Franka-Waltera Steinmeiera.

Ze spraw zagranicznych najgoręcej będzie chyba o Afganistanie (według „Spiegla” Steinmeier chce, by za cztery lata nie było tam niemieckich żołnierzy). Hasło „Polska” może się nie pojawić wcale. Honoru SPD w polskiej sprawie bronił ostatnio Markus Meckel, nasz człowiek z dawnej NRD. To on najbardziej się w Niemczech oburzał, że na obchody 20. rocznicy upadku muru berlińskiego nie zaproszono (czyli nie zrobiła tego ekipa pani Merkel) szefów rządów z Polski i innych kraju regionu. Niewątpliwie krajów bardziej zasłużonych dla obalenia muru niż te, z których najważniejszych polityków zaproszono (Francja czy Wielka Brytania, jak wynika z odtajnionych brytyjskich dokumentów niechętne w tamtych czasach jednoczeniu Niemiec). Dobrze, że jest Meckel. Niedobrze, że znowu trzeba było podnosić krzyk, by w Berlinie pomyślano o historycznej wrażliwości w Polsce, na Węgrzech, w Czechach itd.
Ale Meckel to nietypowy przypadek.

Jeżeli sądzić po tym, co sztaby kandydatów wypisują w internecie, to polityka zagraniczna jest na marginesie tej kampanii. Podstawa to miejsca pracy, podatki, przyszłość edukacji, rodzina czy parytety.

Największym dla mnie zaskoczeniem jest blog samego Franka-Waltera Steinmeiera (FWS blog). I to nawet nie to, co tam pisze (np. o chciwości rynków kapitałowych, w czym jest pewnie wiele racji, ale gorzej z lekarstwem na nią). Najbardziej zaskakujące jest to, jak mało komentarzy jest pod jego wpisami. Czasem trzy, czasem dwa, a niekiedy nie ma żadnego. A jest to kandydat na kanclerza i wiceszef gigantycznej partii w największym i najważniejszym państwie Unii Europejskiej. Pół miliona członków nie ma żadnych refleksji na temat wypowiedzi swojego lidera? Czy też wszyscy się z nim zgadzają i nie wchodzą w żadne dyskusje? A może blogi to nie jest miejsce dla polityków tak wysokiego szczebla? 


Angela Merkel nie ma swojego bloga. Oboje są natomiast obecni na Facebooku. Pani kanclerz (zwana Angie) ma tam wpisanych 16,413 zwolenników, a kandydat socjaldemokratów — 5983. Dużo, dużo mniej. Takiej różnicy między CDU i SPD w wyborach 27 września na pewno nie będzie.