Jerzy Haszczyński

Zmarły 5 grudnia Otto Lambsdorff odegrał sporą rolę nie tylko na niemieckiej scenie politycznej. Także ważną dla stosunków polsko-niemieckich i polityki historycznej obu państw.


Przez wiele miesięcy trudnych negocjacji w sprawie odszkodowań dla byłych robotników przymusowych, które toczyły się w latach 1999-2000, był nawet postacią pierwszoplanową. To on je prowadził ze strony niemieckiej. Dla korespondentów polskich w Niemczech, takich jak wówczas ja, i dla czytelników ich korespondencji był może nawet ważniejszy od szefa dyplomacji. Lambsdorff uważa tak i tak, obiecuje tyle i tyle miliardów marek, nie godzi się na to i na tamto — to były newsy z pierwszych stron gazet.


Ja nie miałem z hrabią Lambsdorffem (pełne nazwisko Otto Friedrich Wilhelm von der Wenge Graf Lambsdorff) łatwego życia. Trafiłem na czarną listę. Nie byłem zapraszany na spotkania z nim. Powód: w „Rzeczpospolitej” ukazał się artykuł pod tytułem „Europa Wschodnia — rasa podludzi”, w którym krytykowano Lambsdorffa za to, że nie chciał, aby polscy robotnicy rolni zostali objęci odszkodowaniami, bo „Zatrudnianie w rolnictwie niemieckim pracowników ze wschodu jest naturalnym zjawiskiem historycznym. Zawsze tak pracowali. Nawet dzisiaj pracują”.


Cytat był prawdziwy, potwierdził to sam Lambsdorff w późniejszym wywiadzie. Ale ponoć bardzo mu się nie spodobał tytuł. I to wystarczyło, by korespondent gazety, w której się ukazał, został wykluczony ze spotkań dotyczących negocjacji. Choć nie był autorem.


To wykluczenie trwało wiele tygodni. W połowie marca 2000 roku, o świcie, obudził mnie telefon. „Tu Lambsdorff” — usłyszałem w słuchawce. Myślałem, że to kiepski żart. I się roześmiałem. „Tu Lambsdorff” — powtórzył tonem nieznoszącym sprzeciwu. I zaprosił mnie do centrali swojej partii, FDP, na rozmowę po południu. Przedstawił w niej, jakie są granice kompromisu dla Niemców (8,1 miliarda marek).

Rozmawialiśmy z godzinę, popijając espresso w kawiarni w partyjnej centrali. Pożegnaliśmy się, odszedł stukając swoją wspaniałą laską ze srebrną główką. Ja też wstałem i ruszyłem do drzwi, by szybko spisać wywiad i wysłać go do redakcji. Przy drzwiach zatrzymał mnie kelner. — A kto zapłaci za kawę? — spytał groźnie. 
Zafundowałem espresso Lamsdorffowi. 


Później udzielił mi jeszcze kilku krótkich wypowiedzi. Ostatni raz spotkaliśmy się przypadkowo w 2002 roku w Rydze (wywodził się z arystokratycznej rodziny Niemców bałtyckich). W jednej z najlepszych restauracji, w jakiej byłem w życiu. 


Zmarł w sobotę w Bonn, w wieku 82 lat.

Procesy za „polskie obozy” nie mają sensu, a ci, co w Niemczech używają tej nazwy, to jedynie ignoranci — pisze w dzisiejszym komentarzu „Gazeta Wyborcza”.

Ocenia tak inicjatywę politykującego piosenkarza Pawła Kukiza oraz jednego z działacza Powiernictwa Polskiego, którzy chcą wytaczać procesy dziennikarzom zagranicznym, posługującym się kłamliwym określeniem „polskie obozy zagłady”. Takie procesy zdaniem Bartosza T. Wielińskiego są bezsensowne, bo „nie ma na takie rzeczy paragrafów”.

Sam kilka lat temu, rozpoczynając akcję „Rz” przeciwko „polskim obozom”, wzywałem do wytaczania procesów kłamcom obozowym. I przekonałem się, że jest to trudne. Nie znaczy to jednak, że należy rezygnować z tej możliwości (choć pewnie Paweł Kukiz nie jest właściwą osobą do zajmowania się tą sprawą). Zwłaszcza że metody dyplomatyczne i publicystyczne, wysyłanie listów do dopuszczających się kłamstw redakcji, nie dały zadawalających rezultatów.


Szczególnie przykre, że o „polskich obozach” nie pozwalają zapomnieć niemieckie media. I to te czołowe — od telewizji publicznej ZDF po agencję prasową DPA. Szerzej pisałem o tym tutaj.

Bartosz T. Wieliński uważa, że to „efekt zwyczajnej ignorancji”. I to jest dopiero przerażające. Pokazuje, w jakim stanie jest już dziś wiedza wykształconego Niemca (bo chyba takich przyjmuje się do pracy w czołowych mediach) o drugiej wojnie światowej i jej konsekwencjach. A co będzie w następnych pokoleniach, karmionych filmami o niemieckich ofiarach i niemieckich antyhitlerowskich bohaterach wojennych? 
Pocieszająca jest natomiast postawa niemieckiego MSZ pod dowództwem liberałów z FDP, którzy zaczęli wspierać polską dyplomację w walce z „polskimi obozami”. MSZ nie zajmuje się jednak edukacją.

Z setek wspomnień rocznicowych o upadku muru berlińskiego wynika, że było to wielkie zaskoczenie. Mur miał nie paść. A Niemiecka Republika Demokratyczna, państwo robotników i chłopów, miała istnieć do dzisiaj.

Jak wyglądałby świat, gdyby 20 lat temu członek enerdowskiego politbiura Günter Schabowski nie powiedział, że granica między oboma państwami niemieckimi jest otwarta? Co by było, gdyby wskutek upadku muru ponad 19 lat temu nie upadła też NRD? I to mimo przemian w innych krajach bloku wschodniego, choć tam polegały one raczej na dzieleniu, a nie łączeniu.

Polska i tak miałaby siedmiu sąsiadów, a nie trzech, jak w czasach PRL, z tym że przynajmniej jeden zachowałby starą nazwę. Byłby natomiast kłopot z rozszerzeniem NATO i Wspólnoty Europejskiej. Trudno by się Polakom jeździło do pracy w RFN, trudno by się handlowało z tym największym partnerem gospodarczym. Bo z samą NRD nie bardzo byłoby czym handlować. Pozostałby handel dla klienta niszowego, wielbiciela socrealistycznych staroci i nostalgicznych pamiątek.

Nie byłoby tropienia agentów Stasi, a Erich Honecker mógłby spokojnie umrzeć w NRD, nie zaś na wygnaniu w Chile, i doczekać się pogrzebu na cmentarzu socjalistów we wschodnioberlińskim Lichtenbergu. Mielibyśmy skansen, do którego można by wysyłać na edukacyjne wycieczki wielbicieli komunistycznej przeszłości. I nie byłoby pani kanclerz Angeli Merkel, najpotężniejszej kobiety świata.

Muru nie ma, jest jedno duże, silne i coraz pewniejsze siebie państwo niemieckie. I jego pozytywnym symbolem jest obalenie muru. To RFN kojarzy się na świecie z pogrzebaniem komunizmu, śmiercią bloku wschodniego, zakończeniem zimnej wojny. Dobrze, że, jak dowodzą poniedziałkowe uroczystości, Niemcy trochę dzielą się z Polską tym splendorem. Że w obecności tylu ważnych gości z wielu krajów i tylu dziennikarzy to Polak, Lech Wałęsa, popchnął pierwszą kostkę domina symbolizującego upadek systemu komunistycznego. Że to Polska zapoczątkowała wydarzenia, dzięki którym żyjemy w świecie bez NRD.