Robert Gwiazdowski

„Lepiej żyć w czasach cenzury i myśleć na własny rachunek, niż mieć wolność słowa i nie korzystać z rozumu” – twierdzi sędziwy MĘDRZEC o lewicowej duszy, patron „oburzonych”, Jose Luis Sampedro. Głosi przy okazji koniec kapitalizmu. Co będzie w zamian? „Lepszy świat”. Jaki? A jak się nazywał ten, w którym była cenzura? Czy rzeczywiście żyło się nam w nim lepiej?

Owszem, wiele z najważniejszych swoich lektur przeczytałem właśnie wówczas. Bo zawsze lubiłem myśleć na własny rachunek. Ale dziś niektórzy chyba rzeczywiście przestali „korzystać z rozumu”, skoro uważają, że wówczas „żyło się lepiej”! Zapewniam „oburzonych”, dla których Sampedro jest podobno „patronem”, a którzy czasów tych nie znają, że pod tym akurat względem było wówczas znacznie gorzej.

Żeby skorzystać z rozumu, trzeba mieć wybór idei, w które można wierzyć, wiele informacji, które trzeba posegregować i przeanalizować. W przeciwnym wypadku nic nam po rozumie. Cenzura utrudnia „myślenie na własny rachunek”. Zwłaszcza gdy jest skuteczna. W komunistycznej Polsce skuteczna nie była – bo wszystko było byle jakie. Dlatego wiele książek i czasopism można było przemycić albo wydrukować. Ba – jak się okazuje – drukowano je nawet w ubeckich drukarniach, bo jedni ubecy chcieli w ten sposób uwiarygodnić swoich ludzi, a drudzy – dorobić. Ubecy też ludzie i też dorabiali na czarno. Ale gdyby się udało wprowadzić prawdziwą cenzurę, to „myślenie na własny rachunek” byłoby znacznie trudniejsze.

Gdy mamy wolność słowa, to nikt nam nie może zabronić „korzystać z rozumu”. Oczywiście zamiast z niego korzystać, możemy bezkrytycznie powtarzać to, co napisze, na przykład, Jose Luis Sampedro albo Robert Gwiazdowski. Gdy jest cenzura, to ktoś decyduje, że można drukować to, co napisał jeden, a zabronić drukować to, co napisał drugi. Jak dokonać wyboru?

Myśląc zapewne na własny rachunek, i to za pomocą rozumu, Sampedro dziwi się, a może nawet „oburza”, że banki kupowały obligacje hiszpańskie na 3,5 proc. za pieniądze, które pożyczył im EBC na 1 proc. I ma rację – ja też się wielokrotnie z tego powodu oburzałem. Po czym stwierdza, że to przez „kapitalizm”, który właśnie upada. Jak na przeciwnika kapitalizmu przystało, jak onegdaj Karol Marks, coś tam wie, ale nic nie rozumie. Bo przecież EBC nie pozwala działać kapitalistycznemu wolnemu rynkowi, tylko „interweniuje”, żeby go „naprawić”! EBC (podobnie jak amerykańskiego Fedu) nie powołali przedsiębiorcy. Banki emisyjne zostały utworzone przez… państwa. Te same, które podobno teraz mają zbudować „lepszy świat”. Przecież od lat nie robią nic innego

Autor jest profesorem prawa, adwokatem i prezydentem Centrum im. Adama Smitha

Frederik Hayek najpoczytniejsze swoje dzieło – „Konstytucję wolności” – zakończył rozdziałem zatytułowanym „Dlaczego nie jestem wielbłądem”. No, może niedokładnie. Prawdziwy tytuł brzmiał „Dlaczego nie jestem konserwatystą”.

Ale sposób, w jaki przyszły noblista musiał tłumaczyć się ze swoich bynajmniej nie konserwatywnych poglądów, przypominał do złudzenia tłumaczenie się z „niebycia” wielbłądem. A wszystko dlatego, że amerykańscy socjaliści postanowili zawłaszczyć nazwę „liberalizm”, więc liberałów nazwali „konserwatystami”. Znaleźć się więc musieli między nimi nie tylko Russell Kirk, ale i Hayek czy Milton Friedman.

Że to bez sensu? Nie ma granic dla orwellowskiej nowomowy. Dla odróżnienia Hayek z Friedmanem zostali konserwatystami „indywidualistycznym”, a Kirk „organicystycznym”.

Jakoś się jednak nie przyjęło. Więc dziś socjaliści dorabiają gębę neoliberalizmowi. Nakręcili nawet film: „Osaczeni. Demokracja w sidłach neoliberalizmu”. Jest to ponoć „wstrząsający zapis rozmów z wybitnymi intelektualistami, wśród których znaleźli się m.in. Noam Chomsky, Ignacio Ramonet czy Susan George”, o „neoliberalnym mirażu wolności”.

Co jest takiego „wstrząsającego” w neoliberalizmie? Jakieś gułagi??? Gułagi były bardzo realne! Gdzieniegdzie nadal są. Za to wolności jest „miraż”! Na przykład na Kubie – o czym „wybitny intelektualista” Ramonet, jako biograf Fidela Castro, doskonale wie.

Skoro jednak junta Pinocheta wcielała w życie gospodarcze niektóre idee neoliberałów, to można powiedzieć, że mają oni krew na rękach. A jeśli już nie, to przynajmniej mają na sumieniu cierpienia wszystkich, którzy stracili pracę na skutek kryzysu finansowego, do którego doprowadziło uporczywe wcielanie w życie takich pomysłów, jak nacjonalizacja złota, wprowadzenie monopolu emisyjnego, przyznanie bankom prawa do emitowania pieniądza kredytowego i utrzymywania jedynie rezerw cząstkowych oraz zadłużanie się rządów w tychże bankach.

Że te pomysły nie mają nic wspólnego z liberalizmem? I co z tego? Jak nie ma winnych, należy rozstrzelać kilku niewinnych. Szczególnie, gdy winni są, ale trzeba odciągnąć jakoś od nich uwagę.

To właśnie ci, którzy przeprowadzili nacjonalizację złota, wprowadzili monopol emisyjny, przyznali bankom prawo do emitowania pieniądza kredytowego i utrzymywania jedynie rezerw cząstkowych oraz zadłużali państwa w tychże bankach.

Był wśród nich jakiś „neoliberał”? Nie! Byli sami „liberałowie” – ale ci amerykańscy jak Chomsky, którzy w Europie pozostali socjalistami – jak Ramonet – bo uznali, że się nie mają czego wstydzić.

- Dziś patrzymy bardziej trzeźwo na kwestie przystąpienia Polski do strefy euro. Już dobrze wiemy, że wejście do strefy euro może prowadzić do skutków niekorzystnych – powiedział prezes NBP Marek Belka podczas spotkania z laureatami olimpiady ekonomicznej.

To dobrze, że niektórzy są dziś bardziej trzeźwi. Z nieukrywaną satysfakcją ośmielę się jednak zauważyć, że inni te „niekorzystne skutki, do jakich może prowadzić wejście Polski do strefy euro” dostrzegali od dawna – nawet jeśli nie byli trzeźwi.

Euro od początku było projektem politycznym, a nie ekonomicznym, dlatego dziś podejmowane są znowu kroki polityczne w celu jego ratowania (unia fiskalna, wspólny rząd). Od samej zmiany pieniądza nie poprawia się sytuacja w realnej gospodarce.

Co się stało we wschodnich landach niemieckich, gdy wprowadzono tam markę zachodnioniemiecką? Tempo wzrostu gospodarczego było niższe niż w Polsce, a bezrobocie wyższe. Dlaczego z euro miało być inaczej? Bogactwo narodów nie zależy od koloru farby, jakim zadrukowane są papierki będące w danym kraju „legalnym środkiem płatniczym”. Jak pisał Adam Smith: „nie pieniądz, ale tylko reprezentowane przezeń dobra stanowią dochód jednostki albo społeczeństwa”.

Główny nurt współczesnej ekonomii uparcie utrzymuje, że gospodarka rozwija się dzięki popytowi kreowanemu za sprawą odpowiedniej polityki monetarnej i inwestycji państwowych. Podstawowym instrumentem tej polityki są stopy procentowe. Za sprawą swojej wiedzy tajemnej bankierzy wiedzą, kiedy stopy obniżać, a kiedy podwyższać i o ile.

Można w ten sposób gospodarkę „ożywić” (obniżając stopy) albo „schłodzić” (podwyższając stopy). Jeśli waluta jest jedna – a nie jest nią złoto, tylko pieniądz papierowy – to jak do cholery uśrednić stopy procentowe, żeby jedna była dobra i dla Niemiec, i dla Grecji, i dla Polski?

Jak płyną dwie łódki, jedna za drugą, to gdy sternik tej drugiej będzie wykonywał takie same manewry, jak sternik pierwszej, nigdy nie dogoni pierwszej! I wie to nawet nietrzeźwy sternik. Nie wiedzieli tego sternicy naszej gospodarki.

Papier, na którym sporządzano analizy na temat dobroczynnych skutków wprowadzenia euro, był wyjątkowo cierpliwy. W Grecji miał nastąpić „proces pogłębiania finansowego”, z czego szczególne korzyści zapowiadano dla „sektora turystycznego i floty morskiej”.

Te „korzyści dla floty morskiej” wynikały z faktu, że banki niemieckie udzieliły Grekom kredytów na zakup niemieckich U-Botów, których Grecy nie mogą dziś spłacić. W raporcie NBP z 2004 r. przewidywano, że dzięki wspólnej walucie „wyeliminowane zostaną problemy budżetowe”! Oj, niezła musiała być balanga…

Autor jest profesorem prawa, adwokatem i prezydentem Centrum im. Adama Smitha

Urodził się Jaś. W państwowym szpitalu (co prawda z formalno-prawnego punktu widzenia szpital jest powiatowy, ale o tym zadecydowało „państwo” – więc ujednolićmy terminologię).

Mama Jasia dostała od państwa znieczulenie (choć czasami może nie dostać – o tym też decyduje państwo). Poród odebrała położna – pracownica państwowa. Jasia zarejestrowali w urzędzie państwowym i nadali mu numer PESEL! Od tej pory, jak ma szczęście nie chorować i mieć bogatego tatusia (albo mamusię – to ewentualność dla feministek) może nie mieć z państwem kontaktu przez pięć lat życia. Ale niewielu jest Jasiów, którzy mają takie szczęście.

W większości przypadków i tatusiowie, i mamusie muszą iść do pracy, bo państwo zabiera jednemu z nich tyle pieniążków, że drugie też musi pracować, żeby zarobić mniej więcej tyle, ile państwo zabrało drugiemu. Więc Jasio trafia do państwowego żłobka i przedszkola – bo dziadkowie wciąż jeszcze pracują na emerytury. Dzięki takiej wczesnej „socjalizacji” Jaś często choruje, więc trafia pod opiekę państwowej służby zdrowia, gdzie leczą go lekarze wykształceni i zatrudnieni przez państwo, za pomocą lekarstw dopuszczonych do użycia przez państwo i urządzeń będących własnością państwa.

Potem Jaś pójdzie do szkoły. Musi pójść – tak nakazało państwo. W wieku takim, jak ustaliło państwo. Będą go uczyć w państwowej szkole przez państwo zatrudnieni nauczyciele. Jeśli rodzicom po zapłaceniu podatków zostanie troszkę pieniążków, to oczywiście mogą posłać Jasia do szkoły prywatnej, ale i tak będzie przerabiał w szkole program państwowy i nawet czytał lektury nakazane przez państwo. A jak już się wyedukuje, to pójdzie do pracy. Ma duże szanse zostać zatrudniony przez państwo. Może być lekarzem albo nauczycielem, albo urzędnikiem. Czasami zostanie przedsiębiorcą – jak go państwo wpisze do stosownej państwowej ewidencji.

Wtedy dostanie od państwa drugi numer – NIP. Żeby łatwiej było od niego ściągać podatki. O tym, czym się może zajmować, a czym nie może, albo na co potrzebuje zezwolenia od państwa – zadecyduje państwo. Na starość Jaś pójdzie na emeryturę, którą dostanie od państwa, a jak już w końcu umrze, to dzieci zapłacą państwu podatek. Ale dostaną też od państwa zasiłek pogrzebowy. On co prawda nie starczy na pokrycie kosztów pogrzebu, ale przecież państwo ma tyle wydatków, że nie może mu starczyć na wszystko. Więc musi jeszcze pobrać VAT od trumny Jasia i podatek dochodowy od zakładu pogrzebowego – żeby mieć na położną, która przyjmie na świat wnuczka Jasia.