Andrzej Fąfara

Oglądając mecze polskich siatkarzy na mistrzostwach świata, często się zastanawiam, co o ich grze powiedziałby Hubert Wagner. Pewno wytknąłby im to i owo, po czym stwierdził, że prawdziwą wartość tej drużyny poznamy w meczu z Brazylią.

W czasach gdy on prowadził kadrę, Brazylią dla naszych siatkarzy był Związek Radziecki. Przegrywaliśmy z przedstawicielami bratniego ZSRR regularnie, więc Wagner postawił sobie za cel nauczyć swoich zawodników wygrywania z Ruskimi. Były to głównie psychologiczne sztuczki, bo od strony siatkarskiej nasi nie ustępowali rywalom. Mieli więc na przykład twardo patrzyć Sowietom w oczy, gdy mijali się w drodze na trening czy do stołówki. Dla zawodowego psychologa takie rady brzmią może naiwnie, ale w przypadku zespołu Wagnera okazały się skuteczne. Na mistrzostwach świata w 1974 roku i dwa lata później podczas igrzysk olimpijskich nasi pokonali ZSRR, zdobywając w obu tych imprezach złote medale.

Wagnera ktoś nazwał „Katem” (i to się niestety przyjęło), bo rzekomo narzucił siatkarzom jakiś nieludzki reżim. Owszem, treningi były ciężkie, ale jestem przekonany, że podobną pracę wykonywali inni polscy sportowcy walczący w owym czasie o medale. Ten wizerunek Wagnera jako okrutnika znęcającego się nad siatkarzami utrwalił film dokumentalny pokazujący treningi kadry.

Tymczasem wartość Wagnera polegała na czymś zupełnie innym. Miał umysł ścisły (ukończył siedem semestrów na wydziale budownictwa politechniki) i dostrzegał w grze oraz w szkoleniu to, czego inni nie widzieli. Zacytuję, bo warto, jego opinię na temat ambicji w siatkówce: „Pojęcie „ambicji” u siatkarza ma zupełnie inny charakter niż u koszykarza czy piłkarza. W siatkówce, jak gra się głupio, nie pomoże żadna ambicja. Biją wtedy w człowieka jak w worek. U nas nie ma bezpośredniego kontaktu z rywalem, nie można się rzucić przeciwnikowi pod nogi. Ambicja u siatkarza jest częścią myślenia. Chodzi o to, by nie pozwolić się bawić ze sobą jak z dzieckiem”.

Moja pierwsza rozmowa z Wagnerem odbyła się w 1975 roku. Od tamtej pory minęło 35 lat i nic się w zasadniczych kwestiach nie zmieniło. Nadal w siatkówce nie można się rzucić przeciwnikowi pod nogi i znowu, chcąc zdobyć mistrzostwo świata, trzeba wygrać z Ruskimi. Pardon, z Brazylią. Choć nie jest wykluczone, że z Ruskimi również.

Selekcjoner piłkarskiej reprezentacji Polski Franciszek Smuda spokorniał po serii niepowodzeń. Mówi teraz (w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej”), że weźmie do kadry każdego, kto będzie chciał w niej grać. Chodzi o piłkarzy wychowanych (a czasami i urodzonych) za granicą, mających mniejsze lub większe związki z Polską. Ale to nie wszystko.

Także zawodnikom zagranicznym, którzy dostaną polski paszport (czyli takim jak Roger Guerreiro), Smuda nie mówi już tak kategorycznie „nie”. Hasło brzmi teraz: wszystkie nogi na pokład.

Kiedyś Smuda był bardziej pryncypialny. Obecnie zaś powiada: – Przekonałem się, że świat walczy o jak najlepszych piłkarzy, więc i my nie będziemy rezygnować z tej szansy. Zwłaszcza w czasie posuchy w naszej piłce. Odkryłem, jak jest źle.

To ostatnie zdanie w ustach człowieka pracującego od wielu lat w czołowych polskich klubach brzmi trochę niepokojąco, ale łapanie selekcjonera za słowa zostawiam specjalistom od futbolu. Mnie bardziej interesuje granica w powoływaniu do rozmaitych reprezentacji (nie tylko piłkarskiej) owych Polaków z odzysku.

Jak daleko można się w tego rodzaju działaniach posunąć?

W najnowszej kadrze Smudy jest takich piłkarzy trzech. Za dwa lata podczas Euro 2012 może być ich nawet sześciu. Czy można zatem wykluczyć, że o awans do finałów mistrzostw świata 2014 będzie walczyć 11 Boenischów, Matuszczyków i Obraniaków?

Podejście do narodowości w sporcie uległo w ostatnich dziesięciu latach ogromnym zmianom. Nie tylko w sporcie zresztą. Bułgaria ma ponoć sprzedawać swoje obywatelstwo za 100 tysięcy euro, kusząc chętnych spoza Unii.

Sportowcy dostają paszporty za darmo, a jedną zaletę powoływanie piłkarzy z odzysku na pewno ma. Jeśli w mistrzostwach Europy w 2012 roku nasza reprezentacja złożona w połowie z takich zawodników dostanie baty, zawsze możemy uznać, że to nie my przegraliśmy. Trenera zbesztamy, że zaufał Boenischom i Obraniakom, a ich samych za brak zaangażowania. Czy ból będzie od tego mniejszy, to już inna sprawa.

Pieniądze w sporcie były kiedyś tematem wstydliwym.

Widać tego ślady w dzisiejszych relacjach tenisowych Bohdana Tomaszewskiego, który mimo sędziwego wieku (10 sierpnia skończył 89 lat) wciąż gra na pierwszej rakiecie w telewizji Polsat. – Nie powiem, ile zarobił na grze w tenisa Roger Federer – oświadczył pan Bohdan kilka dni temu, relacjonując finał turnieju w Toronto.

Ta niechęć do mówienia o pieniądzach ma na pewno związek z dyskwalifikacją wielkiego biegacza fińskiego Paavo Nurmiego. Także z karą dla naszego długodystansowca Stanisława Petkiewicza. I z odebraniem medali olimpijskich

Amerykaninowi Jimowi Thorpe’owi. Wszyscy oni dawno temu oskarżeni zostali o przekroczenie przepisów o amatorstwie. Nurmiemu uniemożliwiło to start na igrzyskach w Los Angeles (szczerze powiedziawszy, dzięki temu Janusz Kusociński zdobył złoty medal w biegu na 10 km), Petkiewiczowi złamało karierę i zmusiło do wyjazdu z kraju, a Thorpe’owi jego medale zwrócono dopiero po śmierci. Z dzisiejszego punktu widzenia chodziło o drobiazgi, sumy które wydają się śmieszne, gdy się czyta o horrendalnych zarobkach dzisiejszych sportowców. Media porównują bogactwo Messiego z fortuną Hamiltona, Radwańską z Małyszem. Nikogo już nie krępuje zaglądanie do kieszeni mistrzów. No, może poza panem Bohdanem i jego rówieśnikami pamiętającymi czasy, w których dziennikarze liczyli punkty, metry i sekundy, a nie dolary.

Jako człowiek nieco młodszy uważam, że nie ma w tym nic złego, dopóki wszystkie te jednostki miary występują w sporcie jednocześnie. Źle się dzieje dopiero, gdy pieniądz zaczyna zastępować punkty, metry i sekundy. Przeczytałem niedawno, że nasz najlepszy zespół koszykarski Asseco Prokom będzie grał w międzynarodowej lidze VTB, bo tam można zarobić więcej niż w krajowych rozgrywkach. W porządku, wolna wola. Dlaczego jednak drużyna Asseco Prokom w pewnym momencie będzie mogła włączyć się do rodzimej rywalizacji? Czy dlatego, że ma wpływowych działaczy i zamożnych właścicieli?

Może w przyszłości tego rodzaju praktyki będą na porządku dziennym? Może bogaci będą mogli sobie kupić prawo gry w półfinale czy w finale. Albo od razu nabędą za odpowiednią sumę mistrzowski tytuł. Ja zaś będę to wstydliwie przemilczał w swoich tekstach.

W rocznicę powstania warszawskiego zapalam świeczkę na grobie Lecha Cergowskiego, wybitnego dziennikarza, wieloletniego zastępcy redaktora naczelnego „Przeglądu Sportowego”.

Trochę żałuję, że nigdy go nie zapytałem o sens walki w 1944 roku, choć przejechaliśmy razem wiele kolarskich wyścigów. Nasze rozmowy były zazwyczaj podszyte żartem, gdyż Lech był człowiekiem pogodnym i dowcipnym.

Pamiętam, jak przed wieloma laty podczas bankietu po jednym z etapów Tour de Pologne Cergowski wstał i poprosił o głos. Po czym wygłosił kilkuminutowe przemówienie, przeraźliwie sepleniąc. Na zakończenie wyjaśnił słuchaczom, że tak wspaniałą dykcję wyrobił sobie, pracując w telewizji.

Przypominam sobie ten żart Lecha, gdy przelatuję pilotem po licznych dziś kanałach sportowych. Facet relacjonujący siatkówkę mówi na przykład „jom”, „chcom”, „takom”. Gdy zdarza mu się krytykować zawodników, stwierdza kategorycznie, że „z takom grom to oni nie majom czego szukać”. Słyszę go nie pierwszy raz, więc chyba nikomu te jego końcówki wyrazów nie przeszkadzają.

Innego sprawozdawcę, specjalistę od żużla i tenisa, nazywam Anglikiem z Kołomyi. Mówi z tak silnym anglosaskim akcentem, że czasami ciężko go zrozumieć. To może nie jest wielki problem, bo przecież w telewizji liczy się przede wszystkim obraz. Gdyby to jednak ode mnie zależało, to ze względów patriotycznych zatrudniłbym raczej Kaszuba. Efekt byłby taki sam, natomiast przesłanie dużo czytelniejsze.

<t4>Kolejny mój faworyt nie ma problemów z wymową, za to powala niefrasobliwością. Całkiem niedawno wyraził ubolewanie, że nie może poinformować widzów o tegorocznych dokonaniach pokazywanego na ekranie sportowca. – Bardzo państwa przepraszam, ale akurat zawiesił mi się komputer. Jak się odwiesi, to oczywiście wszystko państwu przekażę. Nie wiem, może się czepiam. Zwłaszcza że facet okazał się słowny i po kilku minutach rzeczywiście podał te zaległe informacje.

Tak czy inaczej mam wrażenie, że każdego dnia i o każdej porze żart Lecha Cergowskiego sprzed kilkudziesięciu lat jest wcielany w życie przez kolejne pokolenie  sprawozdawców. Stereo i w kolorze, cyfrowo i analogowo. Krąży po licznych kanałach telewizyjnych w najrozmaitszych wersjach.

Mało śmiesznych, niestety.

Tour de Pologne był kiedyś wyścigiem zgrzebnym, bez blichtru. Jego uczestnicy ścigali się głównie w Polsce powiatowej.

Impreza miała jednak fundamentalne znaczenie dla naszego kolarstwa. Była najważniejszym w roku przeglądem sił, defiladą, do której szykowali się krajowi cykliści. Startowała ich ponad setka, wśród nich zupełnie nieznani, dla których pokazanie się na jednym etapie było marzeniem życia.

Pierwszy obrazek, jaki zapamiętałem z Tour de Pologne, to ucieczka kolarza o nazwisku Trams, który stał się bohaterem dnia. Pisano o nim, mówiono w radiu, mimo iż nie zdołał odnieść zwycięstwa na mecie etapu. Działo się to w 1973 roku, w czasach gdy polskie kolarstwo było potęgą. Dziś tacy młodzi ludzie jak dzielny kolarz Trams nie mają wstępu na salony, które stworzył Czesław Lang. W Tour de Pologne, wyścigu ekskluzywnym, mającym wysoką rangę międzynarodową, uczestniczy w tym roku zaledwie 14 polskich cyklistów. Langowi chwała za to, że zawalający się pałac zamienił na piękny zamek, ale porównanie zysków i strat wcale nie musi wypadać na korzyść nowej budowli.

W polskim kolarstwie powstała potężna wyrwa po tym dawnym, pszenno-buraczanym (określenie nieprzypadkowe: organizatorem było Zjednoczone Stronnictwo Ludowe) Tour de Pologne. Nie sądzę, by dziś wyścig działał na wyobraźnię młodych kolarzy tak mocno jak niegdyś. Jest celem zbyt odległym, niedostępnym. Wspaniały zamek zbudowany przez Langa znajduje się na szczycie szklanej góry. Jeśli miałbym podać trzy przyczyny kryzysu polskiego kolarstwa, to jako jedną z nich wymieniłbym likwidację Tour de Pologne w dawnej postaci.

Nie mam, broń Boże, zamiaru nawoływać do rozbiórki dzieła Langa. Niech sobie istnieje ku chwale budowniczego i polskiego kolarstwa. Namawiałbym raczej do zasypywania wspomnianej wyrwy. Francuzi mają Tour de l’Avenir, a Włosi Giro Baby, które są satelitami Tour de France i Giro d’Italia. Może u nas też należałoby zorganizować Tour de Pologne bis, dając szansę młodym cyklistom, takim właśnie, jakim był dzielny kolarz Trams. Nie wiadomo tylko, czy znajdzie się jeszcze w Polsce 100 szosowców, którzy mogliby stanąć do takiej rywalizacji.